Felaketleştirme, dünya genelinde catastrophizing olarak bilinen bir bilişsel hatadır. Bazı kaynaklarda bilişsel çarpıtma olarak da ele alınan felaketleştirme, bireylerin küçük ve hatta önemsiz görülebilecek durumlar karşısında bile felaket senaryoları kurma ve bu senaryoların mutlaka gerçekleşeceğine dair derin inançlar taşıma durumudur. Bu durum bireyleri sadece zihinsel açıdan değil fiziksel açıdan da etkileyebilir çünkü felaketleştirme alışkanlığı sadece psikolojik değil fizyolojik durumların oluşmasına da yol açabilir. Özellikle de anksiyete, panik bozukluk ve travmatik geçmişe sahip olan bireylerde görülen felaketleştirme alışkanlığı, bilinçli olunması gereken bilişsel hatalardan bir tanesidir.
Felaketleştirmenin Belirtileri Nelerdir?
Felaketleştirmenin belirtileri duruma göre değişkenlik gösterebilir çünkü psikoloji biliminde bilişsel hatalar ya da davranış bozuklukları gibi durumlar bireyler arasında farklı semptomlar ile kendisini gösterebilir. Ancak genel olarak felaketleştirmenin belirtileri şu şekilde sıralanabilir:Sürekli Olumsuz Düşünmek
Felaketleştirme davranışının en net belirtisi, sürekli olumsuz düşünmektir. Felaketleştirme davranışına sahip olan bireylerin büyük bir kısmı oldukça karamsar ve melankolik insanlardır. Bu bireyler genellikle geleceğe dair umut gibi olumlu hisler beslemek yerine olumsuz hisler ve düşünceler beslerler.Belirsizliğe Katlanamamak
Felaketleştirme davranışının bir diğer belirtisi de belirsizliğe katlanamamaktır. Bu davranışa sahip olan bireyler için birkaç saattir cevaplanmamış bir mail, “Seninle konuşmamız lazım.” gibi belirsizlik içeren bir mesaj ya da arafta kalan bir durum gibi belirsizlik içeren olaylar, felaket düşüncelerini tetikler ve bireyin belirsizliğe asla katlanamamasına sebep olur.
Kişinin Kendi Zorbası Haline Gelmesi
Felaketleştirme davranışına sahip olan kişilerin bir diğer ortak özelliği de kendi zorbaları haline gelmeleridir. Bu bireyler en ufak hatalarında bile sürekli hata yapacaklarına, hayatta başarısız ve mutsuz olacaklarına dair olumsuz duygu ve düşüncelerin etkisi altına girerek kendi kendilerine zorbalık yaparlar. Bundan dolayı felaketleştirme davranışına sahip olan bireylerin büyük bir kısmı, öz şefkat konusunda problem yaşarlar.Sürekli Onaylanmaya İhtiyaç Duymak
Felaketleştirme davranışına sahip olan bireyler sürekli onaylanmaya ihtiyaç duyarlar. Bu onay ihtiyacı, bireylerin kendi düşünceleri ve duyguları ile baş başa kaldıkları zaman yoğun kaygı ve melankoli hissetmelerinden kaynaklanır. Ancak diğer insanlar tarafından onaylanmak ise bireylerin kısa bir süre de olsa felaketleştirme davranışından uzak durmalarını sağladığı için büyük bir ihtiyaç haline gelir.Özel Hayatta ya da İş Hayatında Harekete Geçememek
Felaketleştirme davranışını bir alışkanlık haline getiren bireyler en ufak sorunları bile büyüterek felaket ve anksiyete kaynağı haline getirdikleri için özel hayatta ya da iş hayatında harekete geçmekten çekinirler. Bu durumun temel sebebi bireylerin herhangi bir alanda ve konuda güzel şeyler yaşayacaklarına inanmamaları ve hayatın olağan akışında meydana gelen küçük sorunlara karşı bile tahammülsüz olmalarıdır.
Felaketleştirme Alışkanlığından Kurtulmak Mümkün mü?
Felaketleştirme alışkanlığından kurtulmak mümkündür. Felaketleştirme alışkanlığından kurtulmanın etkili yolları şu şekilde listelenebilir:- Felaketleştirme alışkanlığından kurtulmak için öncelikle geleceğe dair olumsuz tahminlerin genellikle yersiz olduğunu ya da birçok durumda olumsuz tahminlerin sanıldığı kadar kötü ve yoğun biçimde gerçekleşmediğini kabul edin.
- Felaketleştirmeyi bırakmak için duygu ve düşüncelerinizi kanıt gerektiren unsurlar gibi ele alın. Örnek olarak işten kovulacağınıza dair kaygı duyuyorsanız gerçekten de işten kovulacağınızı gösteren kanıtlar olup olmadığına bakın.
- Felaketleştirmeden kurtulmak için hayatta her şeyin sizin kontrolünüzde olmadığını kabul edin. Hayatın olağan akışında meydana gelen bazı durumların kontrolünüzde olmadığını kabullenmek ve kontrolünüzde olan durumlara odaklanmak felaketleştirmeden kurtulmanıza yardımcı olabilir.
- Felaketleştirme de dahil olmak üzere size zarar veren herhangi bir davranıştan kurtulmak için en önemli faktörün öz şefkat olduğunu unutmayın. Öz şefkati geliştirmek için kendinize dünya üzerindeki en sevdiğiniz kişilere davrandığınız gibi davranmaya çalışın.
