Başkanın Öldürüldüğü Gün Neler Anlatıyor Bugünlere?

Mısır özelinde siyasi ve sosyal hayatın bir aşk hikayesinin etrafında işlenen Necip Mahfuz eseri olan Başkanın Öldürüldüğü Gün, anlattıklarıyla dikkat çekiyor. Sıradanlığı kıran bir anlatım dilinin bulunmasından öte yaşanılanlar sıradan bir kalbe çok ağır gelecektir şüphesiz. 1988 yılı Nobel Edebiyat Ödülünün sahibi olan bu eser, aynı zamanda yazarın en çok okunan romanıdır.

Necip Mahfuz Hikayesi​

Kahire doğumlu olan Necip Mahfuz, Mısır ve Doğu dünyasını son derece başarılı bir şekilde kaleme almıştır. Felsefe üzerine eğitimler aldıktan sonra bir gazetede çıkan Cebelavi Sokağı Çocukları adlı hikayesiyle tanınır. Ancak söz konusu eserde var olan dine aykırı tutumlar beraberinde yasakları getirir. Roman ve hikayeleri çeşitli dillere çevrilen Mahfuz için Başkanın Öldürüldüğü Gün yalnızca dönemini ve toplumunu ilgilendirmez. Çok daha fazlasına sahip olduğunu düşünerek bu kitabı sizler için inceledim.

Kırmızı Kedi Yayınevi 2010 basım olan Başkanın Öldürüldüğü Gün çevirisi İlknur Özdemir tarafından yapılmıştır. Kısaca teknik detaylara baktığımızda bilinç akışı tekniğini son derece başarılı bir şekilde görmekteyiz. Sembolik anlatım söz konusu olurken söz konusu aşk ve Mısır tarihi dönemecine tanıklık edilir.

Ülke Kaderinin Aşka Etkisi ​

Söz konusu Muhteşim Seyid karakteri evin büyüğü ve dedesi olmasının ötesinde Eski Mısır sembolüdür. Mısır’ın Nasır dönemine dair atıflar bulunur. Bir sembol olarak kullanılır. Birbirine aşık olan Elvan ve Randa ise sahip olunan tüm sorunlarla karşı karşıya gelir. Siyasi rejim değişiklikleri, siyasetin toplumsal baskısı, ekonomik bozukluklar, toplumsal problemler aşkın önündeki engellerdir. Aslında bir aşk hikayesi devam edegelirken arka fonda Mısır’ın değişen yapısı ve kötüleşen durumları anlatılır. Bir aşk ile Mısır paralellik gösterir ve aşkın mutlu sona ulaşmaması gibi Mısır’da hiçbir zaman mutlu olamayacaktır.

Var olan fon aşk hikayesinde Elvan ve Randa, orta seviyede iki ailenin çocuklarıdır. Aynı şirkette çalışıyor olmalarından dolayı tanışıp bir anda aşkın alevlenmesi beraberinde heyecan getirir. Birikim yapılması üzerine konu alınan boyutta Mısır’ın ekonomisi, İsrail meseleleri, dönemlerin ekonomik karşılaştırmaları işlenir.

Mısır Siyasi Dönemleri ​

Var olan dönemleri ise Enver Sedat ve öncesi olarak ayırmak mümkündür. 1970 yılına dek Nasır tarafından yönetilen Mısır, ölümüyle birlikte tüm kaderini değiştirir. Enver Sedat başa gelirken İnfitah olarak tanımlanan bir açık kapı politikasını uygular. Cemal Abdünnasır sonrasındaki yeni lider olan Enver Sedat, 1981 yılındaki muhteşem bir tören sırasında silahlı saldırıya uğrat. Mısır’ın bağımsızlık gününde Sedat’ın öldürülmesi büyük bir şok getirirken bugünü anlatan en eşsiz eser olmayı başarır. Üniformalı bir kişi tarafından Başkanın vurulması beraberindeki trajedilere kapı aralar. Saldırıda 72 kurşun isabet ederken olayın sorumlusu Yüzbaşı Halid el İslambuli idam edilir.

İnfitah Devri Mısır​

Başkanın Öldürüldüğü Gün eserinde var olan bu siyasi meseleler derinlemesine işlenir. Ancak edebi bir dilin kullanımı, sembollerin yaygın olması rahatsızlık vermesini önler. Ev içi geçen günlük olaylara siyasi meselelerin nasıl etki ettiğini görmek söz konusudur. Çok güzel bir şekilde aslında halka yansımalarını anlatır. Saray ve çevresinde neler olduğundan habersiz bir şekilde aşk masalına etkileri de görmek de etkileyici olduğunu ortaya koyar.

Daha devletçi bir anlayıştan serbest döneme geçiş olan infitah, eserdeki en belirleyici ayrımdır. Farklı iki dönemin bu kavram üzerinde tanımlanması ve anlamlandırılması yapılır. Tek hakim olan Nasır için tapan bir dedenin yaşadığı hayal kırıklığı ve aile içi etkileri de anlatılır.

Sembollerle Anlatım ​

İki aşık için sembolizasyon isimlerde dahi vardır. Randa Süleyman Mübarek karakterinde Hüsnü Mübarek atfı vardır. İki aşkın kavuşmasına tüm toplumsal olaylar muhaliftir. Ayrıca ev kavramı da ülkeyi kast eden unsurdur. Eski günlere devamlı bir özlem bulunur. Çok daha sevinçli hatıralar akla gelir. Ekonominin güzellikleri vurgulanır. Mutluluk ve huzur eskilerde kaldı, söylemleri yaygındır.

Toplumsal sorunların getirdiği işsizlik ve ekonomik belirsizlik maddi problemlere zemin hazırlar. Elvan ekonomik özgürlüğe sahip olmadığı için evliliği askıya alır. Randa için ise evde kalacak olmanın getirdiği baskı ileri boyuta taşınır. Aslında toplumsal baskıların getirdiği sonuçların farklı toplumsal tepkileri doğurduğu anlatılır. Randa ise bir yandan aşkına sahip çıkamayan Elvan’a kızgın, diğer yanda topluma nefret duyan genç kızdır. Son derece akıcı bir şekilde anlaşılması zor siyasi meselelerin işlenmesi de Mısır çerçevesinde bilgi verir. Adeta tarihi bir kültür anlatıma sahip olan aşk hikayesinde gerçeklerle hayaller birbirine karışır.