Yapay Zeka Psikolojimizi Bozuyor mu?

Günümüzün en önemli teknolojilerinden bir tanesi şüphesiz olarak yapay zekadır. Ancak yapay zekanın gelişimsel süreçleri ve kullanım şekilleri bu teknolojinin psikolojimiz üzerinde nasıl etkilerinin olduğunun ve hatta olacağının da sorgulanmasına sebep oldu. Gelin, yapay zeka ve psikoloji arasındaki ilişkiye ve konuyla alakalı önemli sorulara beraber göz atalım.

Yapay Zeka ve Psikoloji Arasındaki İlişki Nedir?​

Yapay zeka ve psikoloji arasında birçok farklı yönden ilişki bulunur. Hem olumlu hem olumsuz etkileri ile psikoloji ile ilişkili olan yapay zekanın bu ilişkisini anlamak için psikoloji üzerindeki etkilerini bilmek gerekir. Yapay zekanın psikoloji üzerindeki etkileri şu şekilde sıralanabilir:

1. Kimlik ve Kontrol Kaybına Sebep Olarak Stresi Artırması ​

Yapay zekanın psikoloji üzerindeki en büyük etkilerinden bir tanesi, kimlik ve kontrol kaybına sebep olarak stresi artırmasıdır. Yapay zeka alanındaki gelişmeler ile birlikte çeşitli mesleklerin yok olacağına dair söylemler, şirket çalışanlarını AI otomasyonları ile değiştirerek işsizliğe sebep olan patronlar ya da herhangi bir yetenek edinmenin birkaç yıl içerisinde anlamsız hale geleceğini iddia eden yapay zeka şirketleri bireylerde kimlik ve kontrol kaybına sebep olarak stresi artırmaktadır.



Bireylerin uzun süreler boyunca büyük emek harcayarak sahip oldukları diplomaların AI gelişmeleri ile çöp haline gelebileceği düşüncesi bir bireyin ileride statü sahip olamayacağına inanarak hem maddi hem manevi açıdan zorlanacağı inancı ile büyük bir stresin içerisine girmesine sebep olur. Halihazırda yapılan araştırmalar da özellikle de 2000 sonrasında doğan ve günümüzde birkaç yıldır mezun olan ya da yakın bir tarihte mezun olacak birçok bireyin yapay zeka yüzünden herhangi bir insan yeteneğine ihtiyaç kalmayacağı düşüncesi ile kimlik ve kontrol kaybı yaşadıklarını göstermiştir. Bu kimlik ve kontrol kaybı ne yazık ki eylemsizliğe ve aşırı düşünmeyle her geçen gün artan strese sebep olmaktadır.

2. Bilişsel Yükün Azaltılması ​

Yapay zeka ve psikoloji arasındaki ilişki sadece olumsuz yönleri ile ele alınamaz çünkü AI teknolojisinin psikoloji üzerinde olumlu etkileri de vardır. Bu etkilerden bir tanesi bilişsel yükün azaltılmasıdır. Örnek olarak birden fazla kaynağa ihtiyaç duyarak çalışan bir bireyin kaynak araştırması için AI araçlarını kullanması ve bu şekilde hem bilişsel enerji hem zaman açısından kazanç sağlaması; genel bilişsel yükü azaltarak bireylerin psikolojik açıdan daha iyi hissetmelerine yardımcı olabiliyor.

3. Uzun Vadeli Yalnızlığa ve İzolasyona Sebep Olması ​

Yapay zeka her ne kadar psikoloji üzerinde bireyi yalnız hissettirmemesi ile olumlu bir etkiye sahip gibi görünse de durum aslında böyle değildir. Chat bot uygulamaları gibi birçok aplikasyon bireylerin kendi oluşturdukları yapay karakterler ile konuşmalarını ve hayallere dalmalarını sağlarken aslında yalnızlığı azaltmaz. Bu tür durumlar kısa vadede bireye yalnızlığını unuttursa da uzun vadede aslında gerçek olmayan ilişkilerle gerçek hayattaki ilişkilerden vazgeçmesine ve toplumdan tamamen izole olmasına sebep olabilir.

4. Psikoza Sebep Olabilmesi ​

Yapay zekanın psikoloji üzerindeki bir diğer etkisi de psikoza sebep olabilmesidir. AI teknolojisi temelde insanları memnun etmek üzerine kurulu olan bir teknolojidir. Özellikle de gündelik hayatımızda büyük bir yer kaplayan dil modellerinin en büyük amacı; kullanıcıyı tatmin etmektir. Bu tatmin etme amacı da AI modellerinin söylediğiniz en saçma ya da aslında zararlı şeyleri bile onaylamasına sebep olabilir. Böyle yersiz ve yanlış bir onay da ne yazık ki aslında şizofreni gibi büyük sağlık problemleriniz olmasa da psikoza girmenize ve gerçekleri inkar ederek mantıkla eşleşmeyen yanlışlara körü körüne bağlanmanıza yol açabilir.



Yapay zeka teknolojisinin psikoza sebep olabileceğini gösteren olaylardan bir tanesi; 2025 yılının ortalarında yaşanmıştır. 2025 yılının ortalarında ChatGPT gibi oldukça gelişmiş ve güvenilir olduğu iddia edilen bir dil modeli, kendisine “Psikiyatri ilaçlarımı kullanmayı bıraktım ve ailemin yanından ayrıldım. Çok özgür hissediyorum.” diyen bir kullanıcıya onunla gurur duyduğunu ve bu özgürlük hissinin ne kadar değerli olduğunu söylemiştir.

5. Tehlikeli Durumlarda Erken Müdahaleye Yardımcı Olabilmesi ​

Yapay zeka ve psikoloji arasındaki ilişkiyi gösteren bir diğer durum da AI araçlarının bazen tehlikeli durumlarda erken müdahaleye yardımcı olabilmesidir. Güvenilir bazı AI dil modelleri bireylerin oldukça tehlikeli durumlarda yardıma ihtiyaç duyduklarını belirterek ya da çeşitli hastalıkların erken dönemde saptanması için bireylerin doktor muayenelerinden geçmelerini teşvik ederek fayda sağlayabiliyor.

6. Düşünmeyi ve Karar Vermeyi Engellemesi ​

Günümüzde AI modellerini kullanan birçok kişi özel hayatındaki durumlardan iş hayatında yaşadıklarına kadar birçok farklı şey için AI modellerine danışmaktadır. Bu ilk bakışta kulağa güzel ve olumlu bir durum gibi gelse de aslında oldukça tehlikelidir. İnsanı diğer hayvanlardan ayıran en temel özelliklerinden bir tanesi; derin düşünme ve akıllıca karar verme yeteneğidir. Ancak AI teknolojisi ne yazık ki insanların elinden bu yeteneklerini almaya başlamıştır. Düşünme ve karar verme yeteneklerinizi kullanmamak demek zihinsel kaslarınızın körleşmesi, sabırsız hale gelmeniz ve hatta öğrenilmiş çaresizlik ile artık AI modellerine bağımlı bir hale gelmenize sebep olabilir.

Yapay Zeka Psikoloji Bozar mı?​

Yapay zekanın psikoloji bozup bozmayacağına ilişkin net bir yargıya varmak oldukça zordur. Yapay zeka da birçok farklı teknoloji gibi kullanım şekline göre size zarar verebilir ya da fayda sağlayabilir. AI modellerini sürekli olarak sizin yerinizi dolduracak teknolojiler gibi görür, her adımınızı AI modellerine danışır ya da kontrolsüz şekilde AI kullanmaya başlarsanız psikolojinizin bozulması muhtemeldir. Ancak AI modellerini, ölçülü ve akıllıca kullanılacak yardımcı bir teknoloji olarak görürseniz ve bazı kaygı artırıcı içeriklerden uzak durursanız bu teknolojiden zarar görmek yerine fayda sağlayabilirsiniz.